महर्षि पतंजलि योग सूत्र
महर्षि पतंजलि योग सूत्र
- अथ योगानुशासनम्
- योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः
- तदा दृष्टु: स्वरुपेअवस्थानम्
- वृत्तिसारूप्यमितरत्र
- वृत्तयः पंचतय्य: किष्टाकिलष्टा:
- प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः
- प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि
- विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूपप्रत्तिष्ठम्
- शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यौ विकल्प:
- अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिनिद्रा
- अनुभूतविषयासम्प्रमोष: स्मृति:
- अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः
- तत्र स्थितौ यंत्रोभ्यास:
- aस तू दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमि:
- दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्
- तत्परं पुरुषरव्यातेर्गुणकैतृष्णयम्
- वितर्कविचारानन्दास्मितानुगमात्सम्प्रज्ञातः
- विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्व: संस्कारशेषोन्य:
- भावप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम्
- श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम्
- टिव्रसंवेगानामासन्न:
- मृदुमध्याधिमातृत्वात्ततोपि विशेष:
- ईश्वरप्रणिधानाद्वा
- तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम्
- पूर्वेषामपि गुरु: कलेनानवच्छेदात्
- तस्य वाचक: प्रणव:
- तज्जपस्तदर्थभावनम्
- तत्प्रतिषेधार्थमेकतत्त्वाभ्यास
- प्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य
- विशोका वा ज्योतिष्मती
- वीतरागविषयं वा चित्तम्
- स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनं वा
- यथाभिमतध्यानाद्वा
- पर्मानुपरममहत्त्वान्तोस्य वशीकारः
- सूक्ष्मविषयत्वं चालिङगपर्यवसानम्
- ता एव सबीज: समाधि:
- ऋतम्भरा तत्र प्रज्ञा
- सुखानुशयी राग:
- दु:खानुशयी द्वेष:
- ध्यानहेयास्तद्वृत्तय:
- योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः
- तदा दृष्टु: स्वरुपेअवस्थानम्
- वृत्तिसारूप्यमितरत्र
- वृत्तयः पंचतय्य: किष्टाकिलष्टा:
- प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः
- प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि
- विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूपप्रत्तिष्ठम्
- शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यौ विकल्प:
- अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिनिद्रा
- अनुभूतविषयासम्प्रमोष: स्मृति:
- अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः
- तत्र स्थितौ यंत्रोभ्यास:
- aस तू दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमि:
- दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्
- तत्परं पुरुषरव्यातेर्गुणकैतृष्णयम्
- वितर्कविचारानन्दास्मितानुगमात्सम्प्रज्ञातः
- विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्व: संस्कारशेषोन्य:
- भावप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम्
- श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम्
- टिव्रसंवेगानामासन्न:
- मृदुमध्याधिमातृत्वात्ततोपि विशेष:
- ईश्वरप्रणिधानाद्वा
- तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम्
- पूर्वेषामपि गुरु: कलेनानवच्छेदात्
- तस्य वाचक: प्रणव:
- तज्जपस्तदर्थभावनम्
- तत्प्रतिषेधार्थमेकतत्त्वाभ्यास
- प्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य
- विशोका वा ज्योतिष्मती
- वीतरागविषयं वा चित्तम्
- स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनं वा
- यथाभिमतध्यानाद्वा
- पर्मानुपरममहत्त्वान्तोस्य वशीकारः
- सूक्ष्मविषयत्वं चालिङगपर्यवसानम्
- ता एव सबीज: समाधि:
- ऋतम्भरा तत्र प्रज्ञा
- सुखानुशयी राग:
- दु:खानुशयी द्वेष:
- ध्यानहेयास्तद्वृत्तय:
उपरोक्त योग सूत्र महर्षि पतंजलि के समाधिपात से लिये गए हैं।
इसके उपरांत साधनपाद,साधनपाद,विभूतिपाद,कैवल्यपाद के सूत्रों का सहारा लिया जाता है।
इसके उपरांत साधनपाद,साधनपाद,विभूतिपाद,कैवल्यपाद के सूत्रों का सहारा लिया जाता है।
गुरु पूर्णिमा के उपलक्ष्य पर गुरु बंधुओं को सादर समर्पित।
बृजेश जोशी
Comments
Post a Comment